امام زادگان مدفون در كربلا

برخي از فرزندان امامان يا نواده هاي آن ها در جاهاي مختلف كربلا، در داخل و يا پيرامون آن شهر، دفن هستند از جمله:

محمد بن نبي بن كاظم(عليه السلام)
وي نوه گرامي امام كاظم(عليه السلام) است كه در ميان عرب ها به امام نوح شهرت دارد و در منطقه « طويرج »، دوازده كيلومتري كربلا، دفن است.

اخرس بن كاظم(عليه السلام)
محمد بن ابي الفتح مشهور به « الاخرس »، از نواده هاي امام موسي بن جعفر(عليه السلام)، در محله اي به نام الابتر در اطراف كربلا به خاك سپرده شده است. در آن محل زيارت گاهي بنا شده و زائران زيادي به آن جا مي روند. سادات آل خراسان در نجف به الاخرس منسوب هستند.

سيد احمد ابوهاشم
نسب وي با چند واسطه به امام موسي كاظم(عليه السلام) مي رسد. سيد احمد در شمال غربي منطقه شفائه(در 25 كيلومتري آن) دفن شده و مزار و گنبد و صحن دارد و گنبد آن با كاشي هاي آبي مزين شده است.

ابن حمزه
عماد الدين ابو محمد بن علي بن حمزه بن حسن بن عبيد الله بن عباس بن علي(عليه السلام)، مشهور به ابن حمزه و از نواده هاي حضرت ابوالفضل(عليه السلام) است. وي از عالمان بزرگ و فقيهان برجسته و راويان حديث بود و در قبرستان قديمي كربلا، كه امروزه در جنوب شرقي آستان حضرت ابوالفضل كنار بزرگراه كربلا ـ طويرج قرار گرفته، دفن شده است. اين بنا و مرقد در عصر صفويه تجديد بنا شده و داراي گنبد و ضريح است. در 1243 ق توسط ملا محمد صالح برغاني و سپس در 1287 ق تجديد بنا شد.

منبع: عتبات عاليات عراق؛ دكتر اصغر قائدان

پادشاهان و رجال سياسي مدفون در كربلا

پادشاهان آل بويه
پادشاهان آل بويه قديمي ترين پادشاهان دفن شده در حائر حسين هستند. بسياري از اين اميران شيعه در توسعه، بازسازي و تزيين حرم امام حسين(عليه السلام) و ديگر امامان شيعه نقش مؤثري داشتند. چند تن از آنان در داخل بقعه اي در صحن كوچك خاك شده اند. در زمان هاي پيشين، بقعه اي بر فراز قبر آنان وجود داشت كه در ميان مردم به بقعه آل بويه شهرت داشت. در 1268 ق عبدالرسول خالصي به دستور رييس اوقاف وقت عراق اين بقعه و آثار تاريخي آن را تخريب كرد.

پادشاهان و رجال قاجار
مظفرالدين شاه قاجار
وي از پادشاهان قاجار است كه فرمان مشروطيت را در 1324 ق صادر كرد و در همان سال از دنيا رفت. بر اساس وصيت اش او را در كربلا به خاك سپردند. قبر مظفرالدين شاه داخل رواق فقيهان يا رواق پادشاهان است و روي آن با موزائيك فرش شده است.

محمد علي شاه
محمد علي شاه فرزند مظفرالدين شاه از پادشاهان دوره قاجار و از مخالفان مشروطه است كه به سبب به توپ بستن مجلس شوراي ملي شهرت دارد. وي در 1341 ق از دنيا رفت و در كنار قبر پدرش دفن شد. اين قبر نيز با موزائيك فرش شده و اثري از خود قبر نيست.

احمد شاه
احمد شاه فرزند محمد علي شاه و آخرين پادشاه سلسله قاجار است كه در دوران وي كودتاي 1299 رضا خان به وقوع پيوست. او در 1348 ق از دنيا رفت و در كنار قبر پدرش به خاك سپرده شد. روي قبر وي را با موزائيك فرش كرده اند.

امير كبير
ميرزا تقي خان هزاوه اي مشهور به امير كبير، صدر اعظم معروف و شهير عصر ناصرالدين شاه است كه به دستور وي در 1298 ق در حمام فين كاشان به قتل رسيد و در رواق پادشاهان به خاك سپرده شد. در كنار قبر وي فرزندش ساعد الملك و برادرش ميزا حسين خان دفن شده اند.

سلطان حمزه ميرزا صفوي
حمزه ميرزا فرزند شاه اسماعيل صفوي از شاعران و اديبان عصر صفوي بود. وي در 997 ق در اردبيل از دنيا رفت و در داخل حرم امام و در رواق پادشاهان به خاك سپرده شد. حمزه ميرزا ديوان شعر و كتابي در سلسله انساب و شرح حال شاعران و عالمان از خود به يادگار گذاشت.

ميرزا شفيع خان مازندراني صدر اعظم
وي از نخست وزيران يا صدر اعظم هاي عصر قاجار است كه در 1224 ق درگذشت و در رواق پادشاهان دفن شد.

ميرزا موسي وزير
ميرزا موسي خان وزير طهران از حكم رانان عصر ناصري در ايواني در سمت جنوبي صحن به خاك سپرده شده است.

معير الممالك
دوستعلي خان معير الممالك، رييس ضراب خانه و امور دارايي عصر ناصري، در داخل رواق دفن است. قبر او در اتاقي كوچك و آينه كاري شده قرار دارد.

حاجي ميرزا آغاسي
از وزيران عصر محمد شاه قاجار است. او را در رواق پادشاهان به خاك سپردند.

ظل السلطان
ظل السلطان فرزند ناصرالدين شاه و حاكم اصفهان در عصر ناصري و مظفري است. قبر وي در رواق پادشاهان قرار دارد.

زاهدالدين شاه
شاهزاده هندي، برادر محمد نجف ميرزا، به همراه چند تن از شاهزاده هاي هندي معاصر هند در رواق جنوبي دفن شده و مقبره كوچك آنان با آينه تذهيب شده است. معروف ترين آن شاهزاده ها، غير از زاهدالدين شاه، سلطان برهان نظام شاه پسر سلطان احمد هندي است كه در 961 ق در هند از دنيا رفت.

منبع: عتبات عاليات عراق؛ دكتر اصغر قائدان

علما و سادات مدفون در كربلا

از دير باز به سبب قداست اين مكان، در داخل و خارج حرم، ده ها تن از عالمان و روحانيان و سادات به خاك سپرده شدند كه برخي ازآنان قبر و نشان مشخصي دارند از جمله:

ابو احمد حسين بن محمد(304 ق ـ 400 ق)
نسب او با سه نسل به امام موسي كاظم(عليه السلام) مي رسد. وي پدر گرامي سيد مرتضي و سيد رضي است. وفاتش در بغداد اتفاق افتاد و پس از دفن در منزلش به كربلا منتقل، در حرم مطهر، كنار جدش ابراهيم اصغر بن كاظم(عليه السلام) خاك شد.

سيد رضي(358 ق ـ 406 ق)
سيد رضي مشهور به شريف رضي فرزند ابواحمد حسين، برادر بزرگوار سيد مرتضي و از عالمان و متكلمان بزرگ شيعه در قرن چهارم هجري است. علت عمده اشتهار سيد رضي، جمع آوري نهج البلاغه است. او تأليف زيادي در باب كلام و علوم اسلامي دارد كه الخصائص معروف ترين آن ها است. اين بزرگوار ابتدا در منزلش در بغداد دفن و سپس به كربلا منتقل و در كنار پدر و برادرش در نزديكي قبر سيد ابراهيم مجاب در رواق غربي حرم دفن است.

شريف مرتضي علم الهدي(355ق ـ 436ق)
علي بن حسين موسوي، مشهور به سيد مرتضي يا شريف مرتضي، از عالمان و فقيهان بزرگ شيعه در قرن چهارم هجري و صاحب تأليفات زيادي است. وي در 359 ق به دنيا آمد و در 436 ق در بغداد فوت كرد و در منزلش دفن شد سپس او را به كربلا منتقل و در كنار مرقد پدر و برادرش شريف رضي، در نزديكي قبر سيد ابراهيم مجاب در شمال غربي رواق غربي حرم مطهر، به خاك سپرده شد. در زمان هاي اخير سنگ قبرهاي او، پدر و برادرش برداشته شده و محو گرديده است. كنار قبر اين سه بزرگوار، جدشان، ابراهيم اصغر فرزند امام كاظم(عليه السلام) ملقب به مرتضي، دفن است.

علامه وحيد بهبهاني(1118 ق ـ 1205 ق)
شيخ محمد باقر بن محمد اكمل مشهور به وحيد بهبهاني، از عالمان اصولي و رجال شناسان بزرگ شيعه در قرن دوازدهم هجري است كه در رواق شرقي حرم دفن شده است. او در كربلا رهبري و مرجعيت شيعيان را بر عهده داشت. سيد مهدي بحرالعلوم و سيد علي صاحب رياض و شيخ جعفر آل كاشف الغطاء از شاگردان او بودند.

مجاهد(1180 ـ 1242 ق)
سيد محمد مجاهد فرزند سيد علي طباطبايي صاحب رياض و نوه دختري مرحوم علامه بهبهاني، صاحب كتاب مفاتيح و مناهل است. او به سبب مجاهداتش با روس ها، كه خود در ميدان جنگ حاضر مي شد، به محمد مجاهد معروف شد. قبرش در بين آستان امام حسين(عليه السلام) و ابو الفضل(عليه السلام) در بازار باب الحريص در دو طبقه ساخته شده و داراي گنبد و ضريح فولادي بود اما در توسعه كنوني از ميان رفته است.

ميرزا محمد تقي شيرازي(ف 1338 ق)
شيخ محمد تقي شيرازي از مراجع بزرگ شيعه واز رهبران قيام مردم عراق عليه سلطه انگلستان(1920 م) است كه با مجاهدت هاي خود، سلطه و نفوذ انگليس را در عراق از بين برد. او را درضلع جنوب شرقي صحن در مقبره اختصاصي خود دفن كردند. در 1263ق، هنگام توسعه صحن، بقعه اي به نام « ايوان شيرازي » به مساحت دويست متر در كنار آن قبر بنا شد كه محل تدريس و تحصيل طلبه ها شده بود ولي به دستور رژيم بعث تعطيل شد.

ابن فهد حلي(758 ق ـ 841 ق)
قبر شيخ احمد بن محمد بن فهد، فقيه بزرگ اماميه، در غرب خيابان باب القبله، يعني سمت قبله صحن، داخل مسجدي قرار دارد كه به نام او معروف است. وي خانه اش را براي زائران به عنوان منزل گاهي وقف كرده بود و پس از مرگش او را در همان خانه خود به خاك سپردند. شاه عباس در 1033 ق باغ جنوب قبر ابن فهد را به صورت مسجدي در آورد و آن را كاشي كاري كرد و گنبدي روي قبر وي برپا ساخت. اين قبر اكنون در نزديكي خيمه گاه قرار دارد.

فضولي بغدادي(913ق ـ 976ق)
محمد بن سليمان ملقب به فضولي بغدادي از شاعران بزرگ ترك در 976ق به مرض طاعون درگذشت و در مقبره دده نزديك تكيه بكتاشيه، در جنوب صحن دفن شد. امروزه بيست جلد كتاب در شعر و ادب از وي به يادگار مانده است. در كنار قبر او، فرزندش فضلي بن فضولي شاعر متصوف قرن دهم دفن است. فضلي بن فضولي تا 978ق در قيد حيات بود. آرامگاه او در توسعه اخير از ميان رفته است.

آل عصفور بحراني(1107ق ـ 1186ق)
شيخ يوسف آل عصفوربحراني، صاحب كتاب الحدائق الناضره، دررواق شرقي حرم دفن شده است. وي به همراه سيدعلي طباطبايي و وحيد بهبهاني در يك مقبره آرميده اند.

سيد كاظم رشتي(ت1214ق)
سيد كاظم بن قاسم حسيني رشتي از شاگردان شيخ احمد احسايي در 1259 ق در گذشت و در رواق شرقي حرم دفن شد. او از رهبران فرقه كشفيه بود و كتاب هايي درباره آن فرقه به رشته تحرير درآورد.

سيد احمد بن سيد كاظم رشتي
سيد احمد بن سيد كاظم رشتي در 1295 ق به قتل رسيد و در رواق شرقي حرم، كنار پدرش، به خاك سپرده شد.

شريف العلماء
محمد شريف بن حسن آملي، از عالمان بزرگ شيعه، و استاد شيخ مرتضي انصاري در 1246ق در كربلا وفات يافت و در سمت جنوب شرقي آستان، در يكي از كوچه هاي فرعي خيابان امام حسين(عليه السلام) دفن شد. بقعه وي در 1261 ق به دست شيخ حسن آل صالحي و در 1372 ق توسط مرحوم آيت الله حكيم تجديد بنا و مدرسه اي به نام او در كنار آستان احداث گرديد. امروزه بقعه او از ميان رفته است.

سيد علي طباطبايي
سيد علي طباطبايي، صاحب كتاب رياض المسائل در فقه است. وي در رواق شرقي حرم خاك شد. او كسي است كه ديوار شهر كربلا را بنا كرد. فرزند او به سيد محمد مجاهد معروف است.

خاندان قزويني(مجتهد قزويني)
در داخل صحن و در مسير صحن امام حسين(عليه السلام) به سوي صحن ابوالفضل العباس يعني باب قاضي الحاجات در حجره اي سه تن از خاندان مجتهد قزويني دفن شده اند:
آقا سيد ابراهيم بن محمد مجتهد قزويني صاحب ضوابط الاصول(م1262ق)
آقا سيد مهدي مجتهد
شيخ محمد حسين قزويني(ف1281 ق). در دالان صحن كوچكِ همين مكان قبر شيخ الاسلام قزويني واقع است.

شيخ عبدالحسين تهراني
شيخ عبدالحسين تهراني از فقيهان و عالمان معاصر بود كه در يكي از حجره هاي سمت غربي صحن خاك شده است.

سيد عبدالله بحراني
سيد عبدالله بحراني عالم و فقيه و مؤلف الافاضات الحسينيه و شرح مختصر النافع علامه حلي است كه در رواق ابراهيم مجاب به خاك سپرده شده است. در كنار او فرزندش سيد محسن و نوه اش سيد محمد بن سيد محسن، صاحب كتاب هاي الفصول البهيه في بعض الاخبار الحجج المرضيه و هداية العباد، دفن شده اند.

زيني حسني
عالم شاعر، سيد محمد زيني حسني در رواق ابراهيم مجاب به خاك سپرده شده است.

صاحب ضوابط(1214 ق ـ 1262 ق)
سيد ابراهيم بن محمد باقر موسوي قزويني حائري عالم بزرگ شيعه و معروف به صاحبضوابط، در ميدان مقابل باب الشهداء دفن است. تأليف او در باب فقه شهرت دارد.

خاندان برغاني
چند تن از خاندان برغاني، كه همه از عالمان بزرگ و از فقيهان شيعه بوده اند، در رواق غربي حرم(رواق بالاسر) به خاك سپرده شده اند. معروف ترين آن ها ملا محمد علي برغاني است كه در 1271 ق از دنيا رفت. وي تأليفات فراواني در فقه و تفسير دارد. ديگر فرزندش ميرزا عبد الوهاب از عارفان و فقيهان عصر قاجار بود كه در 1294 ق فوت كرد. قبر ملا علي برغاني متوفي 1269 ق نيز در اين مكان واقع است.

سيد مرتضي طباطبايي
سيد مرتضي فرزند سيد محمد طباطبايي حسيني بروجردي پدر سيد مهدي بحر العلوم است كه در 1204ق از دنيا رفت. او را در رواق شرقي حرم به خاك سپردند.

خاندان آل كمونه
چند تن از مشاهير خاندان آل كمونه در زير زمين خزانه جواهر آستان، بين رواق پادشاهان و مسجد آستان حسيني، دفن هستند. اين افراد از عالمان و اديبان كربلا بودند؛ از جمله شيخ مهدي كمونه(ف 1272ق) كليد دار آستان، شيخ ميرزا حسن كمونه(ف1292ق) هم چنين برادرش كه پس از او به توليت آستان رسيد و نيز شيخ محمد علي كمونه(ف 1282 ق)، كه از شاعران شيعه بوده است.

منبع: عتبات عاليات عراق؛ دكتر اصغر قائدان

مهمترين زيارتگاههاي کربلا و حومه آن

حرم امام حسين(عليه السلام)، که به همراه حرم ابوالفضل العباس(عليه السلام) و فضاهاي پيرامون اين دو جايگاه، هسته مرکزي شهر را تشکيل مي دهند. حرم مطهر بيش از دو متر از سطح شهر پايين تر است؛ از اين رو تعداد زيادي پله زائران را از دروازه ها به درون صحن هدايت مي کند.
ساختمان کنوني حرم از ساخته هاي دوره صفوي و عثماني و قاجار است. حرم مطهر از گنبدي بزرگ و مطلاّ تشکيل شده که بر روي گنبد خانه اي وسيع و چندين رواق و يک مسجد بزرگ و صحني فراخ است که تمامي اين مجموعه را در بر مي گيرد. گنبد طلا از ساخته هاي دوران صفويه است و طلاکاري آن به دستور آغامحمدخان قاجارانجام گرفته است. در زير گنبد، ضريح نقره اي و بزرگ و چند ضلعي قرار دارد که قسمت عمده فضاي گنبدخانه را اشغال کرده و درون آن قبر مطهر امام حسين(عليه السلام) و دو فرزندش علي اصغر و علي اکبر جاي دارد. در سمت شرق ضريح مطهر حضرت، فضايي است که در جنوب آن پنجره اي نقره اي قرار دارد. اينجا آرامگاه قسمت اعظم شهيدان واقعه کربلا است که همگي آنان پيرامون آن پنجره و فضاهاي اطراف پراکنده و مدفون هستند.
قتلگاه: جايگاهي است در نزديکي آرامگاه حبيب بن مظاهر اسدي که بنابر گفته روايات، امام حسين(عليه السلام) در آنجا به شهادت رسيد و بعدها به جايگاه کنوني منتقل شد و دفن گرديده اند.
تلّ زينبيّه: در فاصله 20 متري از سمت غرب صحن مطهّر، تپه اي به ارتفاع 5 متر وجود دارد که امروزه بر روي آن اتاقي ساخته شده است، اين تپّه به نام «تلّ زينبيّه» يا تپّه حضرت زينب(عليها السلام) مشهور است و بنا به نقل مورّخان، تپّه اي بوده است که در روز عاشورا حضرت زينب بر روي آن مي رفته و از سير وقايع جنگ آگاهي مي يافته اند.
حرم منوّر و پاک ابوالفضل العباس(عليه السلام): اين حرم در فاصله 350 متري شمال شرقي حرم امام حسين(عليه السلام)قرار گرفته و داراي قبّه و بارگاه شکوهمندي است که جسد پاک اين سردار رشيد و يار وفادار امام حسين(عليه السلام) را در بَرگرفته است. ساختمان داراي گنبدي طلايي است که بر روي گنبد خانه اي کوچکتر از حرم امام حسين(عليه السلام) قرار دارد. گِرداگرد قبر مطهّر را چهار رواق و صحن فراخ و وسيعي به همراه ايوان زيبا در برگرفته است. ضريح زيباي آن حضرت به دستور مرحوم آية الله العظمي حکيم در سال 1965 ميلادي در اصفهان ساخته شد.
آرامگاه حبيب بن مظاهر اسدي: او يکي از شهداي روز عاشورا است که در سن 80 سالگي به ياري امام حسين(عليه السلام) شتافت و شهيد گرديد و در فاصله 10 متري از ضريح مطهر و در رواق جنوب غربي مدفون است و داراي ضريح کوچکي است.
آرامگاه سيد ابراهيم مجاب: وي امام زاده والا مقام و عظيم الشأن و داراي نسل مبارکي است. او ابراهيم فرزند محمّد العابد فرزند امام موسي بن جعفر(عليه السلام) است که در اين بقعه مطهّر دفن شده است و بنا به نوشته مورّخان، بسياري از سادات و بزرگان پيرامون او مدفونند. آرامگاه او در رواق حرم مطهّر و در گوشه شمال غربي آن است.
مشاهير مدفون در حرم: در سرتاسر صحن و حجره هاي گرداگرد آن و رواقها، بسياري از بزرگان در طول تاريخ دفن شده اند، برخي از اين حجره ها به نام شخصيتي که در داخل آن دفن شده، مشهور است؛ همچون آخرين مقبره اي که در جنوب سمت مشرق قرار دارد و مدفن بسياري از علماي دين مي باشد که مشهورترين آنها مرحوم آية الله ميرزا محمّد تقي شيرازي است که در سال 1920ميلادي، رهبري انقلاب مردم بر ضدّ دولت انگليس را بر عهده داشت. از ديگر مشاهير مدفون در اين بقعه مطهر، ميرزا محمّد تقي خان امير کبير است که پس از به قتل رسيدنش در کاشان، به کربلا منتقل و در مقبره اي در رواق شرقي حرم مطهر دفن گرديد، همچنين قاجاريه نيز در رواق شمالي، داراي مقبره اي هستند که جمعي از آنان در آنجا مدفونند.
خيمه گاه: در جنوب صحن مطهّر امام حسين(عليه السلام) و در فاصله 250 متري واقع است. (بنا به نقل مورّخان، محلّ برافراشته شدن خيمه ها و چادرهاي سيد الشهدا(عليه السلام) و ياران او بوده است). امروزه جايگاه خيمه ها را با ساختمانسازي به تصوير کشيده اند.
مقام حضرت مهدي(عليه السلام): در ميان نخلستانهاي کرانه رودخانه فرات که اين شاخه رودخانه به نام «نهر علقمه» مشهور است، از شمال کربلا مي گذرد و آن جايگاهي است منسوب به حضرت حجّت(عليه السلام) که مردم در آن به نماز مي پردازند.
حُرّ: و آن شهرکي است در جنوب غربي کربلا که در فاصله 9 کيلومتري از شهر واقع شده و نام آن برگرفته از نام حرّ بن يزيد رياحي است. او در روز عاشورا يکي از فرماندهان لشکر عبيدالله زياد بود ولي بعدها توبه کرد و به لشکر حق پيوست و تا پاي جان ايستاد و به شهادت رسيد و در اين موقعيّت دفن گرديد. امروزه آرامگاه او، که از ساخته هاي شاه اسماعيل صفوي است، داراي صحن و رواق و گنبد کاشي کاري است و مؤمنان فوج فوج به زيارت قبرش مي شتابند.
آرامگاه الأخرس بن الکاظم(عليه السلام): وي محمد ابن أبي الفتح أخرس، از نوادگان حضرت موسي بن جعفر(عليه السلام)است که بقعه اش در حومه کربلا، در محله اي به نام «الأبتر» قرار دارد.
آرامگاه ابن حمزه: وي نواده امير المؤمنين و از امام زادگان والا مقام است. آرامگاهش در آغازِ بزرگراه کربلا  ـ  طويريج قرار دارد.
آرامگاه عون بن عبدالله: در نسبت اين امام زاده ترديدهايي وجود دارد که آيا وي همان عوني است که در کربلا شهيد شد و يا نواده امام حسن(عليه السلام) است؟ امروزه وي داراي بقعه و بارگاه باشکوهي در 11 کيلومتري شمال غربي کربلا و در آغاز بزرگراه کربلا ـ بغداد مي باشد. اين امام زاده بسيار مورد توجّه مردمان عراق و داراي نذر مجربي است: از اين رو همواره مزار او مملو از زائر و نذورات آنان است.
آرامگاه طفلان مسلم: اين آرامگاه در راه کربلا ـ  بغداد، در حومه شهر مسيّب قرار دارد.
اين دو کودک به نامهاي محمّد و ابراهيم، فرزندان حضرت مسلم ابن عقيل هستند که پس از شهادت پدرشان به شهادت رسيدند، آرامگاه اين دو کودک صحن و سراي باشکوهي داشته و بر قبر هر يک گنبد و ضريحي قرار دارد.
آرامگاه ابن هاشم: وي از نوادگان حضرت موسي بن جعفر(عليه السلام)است که در سال 745هـ.ق. وفات يافت و آرامگاهش امروزه در کويري واقع در شمال غربي کربلا مي باشد. قبر او داراي صحن و سراي بزرگي است و در ميان اعراب بيابان گرد بسيار معروف است و آنان همواره بدو پناه آورده و نذر مي کنند.
آرامگاه ابن فَهْد حِلّي: او از فقهاي اماميّه است و قبرش در غرب خيابان «باب القبله» درون مسجدي به نام او قرار دارد.
حسينيّه هاي کربلا: با توجّه به اين که کربلا شهري زيارتي است و ساليانه صدها هزار مسلمان از سرتاسر کشورهاي شيعه نشين براي زيارت به اين شهر مقدّس مشرّف مي شوند، از اين رو بسياري از مردم شهرهاي گوناگون به ساختن حسينيّه و زائرسرا پرداخته اند که مهمترين حسينيّه ها از آنِ ايرانيان است; همانند حسينيّه تهرانيها، اصفهانيها، مازندراني ها، قمي ها و آذربايجانيها، و ده ها حسينيّه ديگر که قسمت عمده اين مراکز در سالهاي اخير منهدم و ويران گرديده است.
مدارس ديني کربلا: کربلا داراي حوزه علميّه کهن و مهمّي است; از اين رو مدارس ديني فراوان در کربلا ديده مي شود که مهمترين آنها عبارتند از: مدرسه هنديّه، مدرسه حسن خان، مدرسه آية الله بروجردي، مدرسه بادکوبه، مدرسه کريم خان، مدرسه مجاهد، مدرسه بُقعه، مدرسه حسينيّه، مدرسه شريف العلما، مدرسه سليميّه و...

منبع: اماکن زيارتي و سياحتي عراق؛ محمّد رضا قمي

وجه تسميه كربلا

اين سرزمين را به نام هاي گوناگوني خوانده اند كه اطلاق عام بر خاص است، از جمله:

1 ـ كربلا
همان گونه كه اشاره شد، منطقه قديمي كربلا در عصر تمدن بابل، به كور بابل¹ معروف بود و بعدها به صورت كربلا تغيير نام يافت. برخي نيز آن را واژه اي آرامي يا عبري يا بابلي و برگرفته از «كرب وال» مي دانند كه نام معبد بوده و آن را پرستش گاه و حرم خداوند مي دانستند.² عده اي نيز آن را از نام آرامي «كربلاتو»،³ به معناي چيزي كه سر را با آن مي پوشانند، گرفته اند. برخي نيز آن را از «كربل» به معناي نوعي گياه كه در آن جا فراوان مي رويد و يا از «كربله» به معناي نرمي و سستي خاك در زير پاها⁴ و يا از واژه فارسي «كاربالا» يعني كار بلند و والا يا آسماني دانسته اند⁵ كه در عصر ساسانيان رايج بود و آن واژه در حقيقت معرب است. هنگام ورود امام حسين(عليه السلام) به اين سرزمين، ايشان نام آن را پرسيد. در ميان نام ها يكي كربلا بود، فرمود: «ارض كرب و بلا» و خواست از آن خارج شود كه نگذاشتند.⁶
قديمي ترين شعري كه نام كربلا در آن آمده است شعر متعلق به معن بن اوس است كه عصر جاهليت را درك كرده است.
اذا هي حلّت كربلا فلعلعا
فجوز العذيب دوناً فالنوابي⁷

2 ـ طف
«طف» به ساحل و كناره هاي رود در سمت خشكي گويند⁸ و «طف البصره» به معناي بيابان و سرزمين بصره است.⁹ به عبارتي ديگر «طف» در لغت به سرزمين عرب مشرف بر بيابان عراق اطلاق مي شود. ¹⁰ در متون تاريخي از كربلا به سرزمين طف ياد شده است كه امام حسين(عليه السلام) در آن جا به شهادت رسيد.¹¹ از پيامبر(صلّي الله عليه و آله) نقل شده است كه فرمود: «جبرئيل مرا خبر داده است كه فرزندم حسين پس از من در سرزمين طف كشته مي شود، جبرئيل اين خاك را برايم آورده و به من خبر داده كه محل قتل او در همين خاك خواهد بود».¹²

3 ـ غاضريه
كربلا را به سبب سكونت طايفه اي به نام بني غاضر، از قبيله بني اسد، در نزديكي آن، غاضريه نيز مي نامند.¹³ آن جا آبادي وسيع و پر رونقي بود كه در كنار فرات و در شمال كربلا قرار داشت و به آن متصل بود.¹⁴ در حقيقت به همان مكاني اطلاق مي شد كه تقريباً اكنون حرم ابوالفضل(عليه السلام) است.¹⁵ در متون تاريخي از شهادت امام حسين(عليه السلام) در راه غاضريه و آب بندي در كرانه فرات ياد شده است.¹⁶ امام صادق(عليه السلام) در آداب زيارت امام حسين(عليه السلام) مي فرمايد: «هر گاه به سوي حائر آمدي از پل عبور كن و در فرات غسل نما و در غاضريه قدم بگذار».¹⁷

4 ـ نينوا
نينوا شهري تاريخي در مقابل موصل از سرزمين بابل است كه كربلاي قديم نيز جزو آن بوده است لذا قدمت آن به عصر تمدن بابل مي رسد.¹⁸ اين شهر پايتخت دولت آشور و اين نام از اسامي آشوري است.¹⁹ در دوره هاي بعد، اين منطقه به قريه اي تبديل شد كه در نزديكي كربلاي قديم قرار داشت،²⁰ به اين سبب گاهي نام نينوا را كربلا و كربلا را نينوا ناميده اند و ياقوت حموي نيز كربلا را جزيي از نينوا مي داند.²¹ امام حسين(عليه السلام) وقتي نام آن را كربلا شنيد، از نام ديگرش پرسيد. گفتند: نينوا است. همان موقع دستور داد كاروان بار گشايند و رحل اقامت افكنند.²² امروزه، تپه هايي باستاني در قريه نينوا از دوران تمدن بابلي خبر مي دهد كه به تپه هاي تاريخي معروف هستند.²³

5 ـ عَقْر
«عقر» در لغت به شكاف و فاصله ميان دو مكان گفته مي شود.²⁴ از آن جا كه اين مكان ميان بابل و كربلا²⁵ و نزديك به بابل بود، آن را عقر و عقر بابل مي خواندند. امام حسين(عليه السلام) هنگام ورود به اين منطقه، وقتي نام اين سرزمين را پرسيد، يكي از نام هايي كه گفته شد عقر بود و امام فرمود: «از عقر به خدا پناه مي برم».²⁶ در متون تاريخي از اين مكان به نام عقر نيز ياد شده است.²⁷

6 ـ نواويس
اين نام ريشه اي مسيحي وسرياني دارد كه به قبرستان مسيحيان، واقع در شمال غرب كربلاي كنوني گفته مي شد. امروزه، اين قبرستان كنار درياچه سليمانيه، در محله اي به نام «براز علي» واقع شده و حسينيه ناميده مي شود.²⁸ امام حسين(عليه السلام) به اين نام اشاره كرده اند: «گويا مي بينم كه گرگان بيابان هاي ميان نواويس و كربلا، بند بند من را از هم مي گسلند».²⁹

7 ـ حائر
به محل دفن نواده رسول خدا(صلّي الله عليه و آله) در سرزمين كربلا، حائر يا حائر حسيني گويند.
«حائر» در لغت، اسم فاعل از حار ـ يحير است و به جايي گفته مي شود كه آب در آن جمع شود و بيرون نرود.³⁰ به عبارتي ديگر، به حوض يا مكاني گويند كه آب و مسيل آن از زمين هاي مجاور به سوي آن سرازير شود، اما آب در آن دور زند و فراگير نشود. اين نام و مخفف آن «حير» در متون تاريخي به كربلا³¹ و حائر حسين، به مكان قبر و محدوده مزار امام حسين(عليه السلام) گفته شده است.
وجه تسميه آن چنين است كه وقتي متوكل دستور تخريب بارگاه و مزار امام حسين(عليه السلام) و شهيدان كربلا را صادر كرد به آن مكان آب جاري ساخت آب اطراف و دور تا دور قبر را فرا گرفت اما بر روي قبر جاري نشد. اين مكان شامل مركز اصلي حرم امام حسين(عليه السلام) و گنبد و ضريح ونيز مدفن شهيدان كربلا است. بر اساس روايتي از رسول خدا(صلّي الله عليه و آله)، حائر حسين مكاني بسيار مقدس است و عبادت در آن جا فضيلت فراوان دارد. آن حضرت به ابو سعيد خدري فرمود: «در زير گنبد و قبه او(امام حسين(عليه السلام)) دعاها و خواسته ها به اجابت مي رسد و تربت و خاك او شفا بخش است. خداوند پيشوايان معصوم را در نسل او قرار داده است».³² براي كربلا نام هاي ديگري هم ذكر شده است كه بيان آن ها موجب طولاني شدن سخن است.³³


پي نوشت ها:
1. كور به معناي قريه و كور بابل يعني مجموعه قريه هاي بابل(جعفر الخليلي، موسوعة العتبات المقدسة، قسم الكربلاء ص 10 به نقل از علامه سيد هبة الدين شهرستاني) . برخي نيز گفته اند: «كور» جايي است كه آهنگر براي دميدن در آهن از شعله هاي آتش بهره مي برد و «بابل» نيز به معناي صحراي گرم است. بنابراين، معناي كلي آن شعله هاي حرارت صحرا است.(آل طعمه، تاريخ مرقد الحسين والعباس، 20.)
2. آل طعمه، همان جا به نقل از لغة العرب 5/178.
3. karbalatu.
4. ابن منظور، لسان العرب، 1/86 واژه كربله؛ ياقوت حموي، معجم البلدان، 4/445؛ فراهيدي، كتاب العين 5/421. امروزه در جنوب شرقي كربلاي كنوني، منطقه اي به نام «كربله» وجود دارد كه همان منطقه قديمي و تاريخي كربلا بوده است.(آل طعمه، همان، 17) .
5. فراهيدي، كتاب العين، 5/433.
6. ياقوت حموي، همان، 4/445؛ دينوري، همان، 252.
7. جعفر الخليلي، همان، 17 به نقل از شيخ آقا بزرگ، الذريعة الي تصانيف الشيعة.
8. طف الفرات، اي شطه(ابن منظور، همان، 9/231، فراهيدي، كتاب العين، 7/406
9. ابن خياط، تاريخ خليفة بن خياط، 177.
10. ياقوت حموي، همان، 4/36.
11. دينوري، همان، 253؛ يعقوبي، تاريخ اليعقوبي، 2/231؛ خليفة بن خياط، همان جا. ابن طاووس، اللهوف علي القتلي الطفوف.
12. محسن الامين، اعيان الشيعه، 4/139.
13. فراهيدي، كتاب العين، 4/265.
14. ياقوت حموي، همان، 4/183.
15. آل طعمه، تاريخ المرقد الحسين والعباس، 25. گفته مي شود امام حسين(عليه السلام) هنگام ورود به اين منطقه، زمين هاي پيرامون بقعه كنوني را از مردم نينوا و غاضريّه به مبلغ 60 هزار درهم خريد و آن را وقف مردم منطقه كرد به شرطي كه زائران او را سه روز اطعام و پذيرايي كنند(آل طعمه، همان، 26) .
16. ابو مخنف لوط بن يحيي، مقتل الحسين.
17. جعفر ابن قولويه، كامل الزياره، 221.
18. جعفر الخليلي، همان، 15
19. يعقوبي، همان، 1/81، جعفر الخليلي، همان جا.
20. ابن منظور، لسان العرب، 12/430؛ فراهيدي. همان 8/396.
21. ياقوت حموي، همان، نينوا.
22. طبري، همان، 6/232.
23. آل طعمه، تاريخ مرقد الحسين والعباس، 22.
24. فراهيدي، همان 1 / 151
25. شهر جديد كربلا در 50 كيلومتري عَقْر قرار دارد.
26. ياقوت حموي، همان، 4/136.
27. ابن منظور، همان، 4/591؛ طبري، همان، 11/54
28. آل طعمه، تاريخ مرقد الحسين و العباس، 25.
29. ابن طاووس، اللهوف علي القتلي الطفوف، 53.
30. ابن منظور، همان، 4/223.
31. فراهيدي، همان، 2/170.
32. براي اطلاع بيشتر از وجه تسميه حائر و مسائل مربوط به آن بنگريد: عبدالجواد كليد دار، تاريخ كربلا و حائر الحسين.
33. بنگريد جعفر خليلي، موسوعة العتبات المقدسه، قسم كربلا، ج8/30 ـ 40.

منبع: عتبات عاليات عراق؛ دكتر اصغر قائدان

موقعيت جغرافيايي كربلا

كربلا از شهرهاي مهم و زيارتي عراق است كه مشتاقان زيادي به عشق زيارت آن، در سرزمين هاي اسلامي روزگار مي گذرانند و برخي نيز توفيق ديدار آن را مي يابند. بارگاه باشكوه سومين پيشواي شيعيان جهان و نواده گرامي رسول خدا(صلّي الله عليه و آله) به اين شهر قداستي آسماني بخشيده است. كربلا قبله گاه عاشقان ثارالله و سرزمين خون و شهادت است .
شهر كربلا بر كناره صحرا، در جنوب غربي رود خانه فرات و در ميان منطقه اي آبرفتي، كه به «سواد» مشهور است، قرار دارد. در شمال غربي آن شهر تاريخي انبار، در شرق آن شهر باستاني بابل، در غرب آن صحراي غربي و در جنوب غربي آن شهر حيره، پايتخت مناذره، واقع است.¹ در زمان هاي پيشين، در نزديكي كربلا آبادي هايي به نام «العين» قرار داشت كه بسيار سرسبز و خرم بود و به همين سبب ، كاروان هاي تجاري راه خود را از آن مسير انتخاب مي كردند. وجود رود فرات در نزديكي اين شهر، آن را در زمره يكي از حاصل خيزترين و سرسبزترين منطقه هاي بين النهرين قرار داده است. نخلستان هاي فراوان پيرامون آن، بااين رودخانه آبياري مي شوند.² دركنار اين نخلستان ها، درختان و باغ هاي ميوه اطراف شهر را تا چندين كيلومتر پوشش مي دهد. مسافت كربلا تا بغداد و نجف 80 و تا تهران 980 كيلومتر است. اين شهر 549/402 نفر جمعيت دارد.


پي نوشت ها
1. سلمان هادي آل طعمه، تاريخ مرقد الحسين والعباس، 17 .
2. ابن بطوطه، سفرنامه ابن بطوطه، ترجمه محمدعلي موحد ، 272 ـ 273 .

منبع: عتبات عاليات عراق؛ دكتر اصغر قائدان

اباالفضل (علیه السلام) نگین درخشان هستی

رسول خدا(صل الله و علیه و آله و سلم) و ابوالفضل(علیه السلام):در يكي از منابع تاريخي نقل شده كه رسول اكرم (صل الله علیه و آله و سلم) در يكي از رؤياهاي صادقه به عباس(علیه السلام) فرمود: خداوند چ شمت را روشن گرداند، تو باب الحوائج هستي، از هر كه خواستي شفاعت كن. [1] .
امام علي(علیه السلام) و تمجيد از عباس (علیه السلام):
اميرالمؤمنين دستهاي ابوالفضل را بوسيد و فرمود: «ام البنين فرزندت عباس نزد خداي تعالي منزلتي عظيم دارد و در عوض دستانش دو بال در بهشت به او عنايت مي كند كه در بهشت پرواز كند.« [2] .
حضرت زهرا (سلام الله علیها) و شفاعت با دستان عباس (علیه السلام):
در روايت است كه: روز قيامت برپا مي شود و پيامبر )ص( به علي )ع( مي فرمايد: به حضرت زهرا بگو براي شفاعت امت چه وسيله اي داري؟ زهراي اطهر مي فرمايد: »اي اميرمؤمنان! دو دست بريده پسرم عباس براي شفاعت كافي است.« [3] .
ام البنين (س):
اين مادر گرامي در مورد عباس مي گفت: اگر عباس دست در بدن داشت مثل پدرش علي (علیه السلام) شجاع بود و هيچ دشمني جرأت نمي كرد به او نزديك شود. حماسه و سردار كربلا.
امام حسين(علیه السلام) و قمر بني هاشم (علیه السلام):
در مورد علاقه اباعبدالله الحسين (علیه السلام) به برادر و علمدار سپاه كربلا كه از روز ولادتش در سايه حسن و حسين رشد كرد مي توان به هنگام شهادت عباس نگاه كرد كه امام حسين دست به كمر گرفت و فرمود الان كمرم شكست. در اخبار وارده هم آمده است: «و لما قتل العباس بان الانكسار في وجه الحسين (علیه السلام) وقتي عباس به شهادت رسيد شكستگي و چروك پوست صورت در چهره حسين ظاهر شد».« شب نهم محرم هم به عباس فرمود: «اركب بنفسي انت يا اخي؛ سوار بر اسب شو جانم فدايت اي برادر» [4] .
امام سجاد(علیه السلام) و حضرت اباالفضل(علیه السلام):
از جمله شيخ صدوق روايتي را از حضرت سجاد سلام الله عليه نقل مي كند كه در شأن ابالفضل عليه السلام اظهار مي دارد: «و ان للعباس عند الله تبارك و تعالي لمنزله يغبطه بها جميع الشهداء يوم القيامه»
حضرت ابوالفضل (علیه السلام) در نزد خداوند مقام شامخي دارد كه همه شهيدان در روز قيامت به آن غبطه مي خورند. [5] .
[1] كرامات باب الحوائج. سيد بشير حسيني. همان. ص 42.
[2] سردار كربلا 164.
[3] كرامات همان. ص 42.
[4] تاريخ طبري، ج 6 ص 237.
[5] سردار كربلا. همان ص 5.

علی اکبر و سلام زیارت عاشورا!

آيا منظور از « السلام علي عليّ بن الحسين» در زيارت عاشورا، حضرت علي اكبر عليه السلام است؟

گر چه در هيچ مأخذ روايي«علي بن الحسين» موجود در زيارت عاشورا تبيين نشده است و ليکن با قرائن زير، او را مي توان علي اکبر، فرزند ارشد امام حسين عليه السلام دانست. 1- در زيارت کربلا امام حسين عليه السلام و شهداي آنجا سلام داده مي شود. لذا سلام به علي اکبر از خصوصيت برخوردار است در حالي که امام علی بن الحسين عليه السلام در بقيع دفن هستند و زيارت مخصوص دارند. 2- فضاي عمومي زيارت عاشورا و سلام هايي که به شخصيت هاي مطرح در آن حماسه داده مي شود، ناظر به شهداي برزگ آن حماسه است. 3- برجستگي و جذابت شخصيت، خلق و سيماي علي اکبر، او را نسبت به ياران و فرزندان ممتاز ساخته بود، اين نکته را نبايد در قياس با شخصيت چهارمين پيشوايي معصوم (ع) در نظرگرفت، چون امام علي بن الحسين امام بودند و جايگاه ايشان را در آن ساحت بايد به تحليل نشست. 4- با دقت در زيارت هاي وارده در کربلاء و حائر حسيني، زيارت مخصوص علي اکبر پس از زيارت امام حسين (ع) و پيش از زيارت شهداء خوانده مي شود، اين نکته نشان از ممتاز بودن وي است. 5- ويژگي خاص علي اکبر سبب شد که در چگونگي دفن ياران و اهل بيت امام، علي اکبر، به صورت ممتاز از فرزندان و اصحاب، در زير پاي پدر دفن گردد و امروزه نيز دو ضلع از 6 ضلع ضريح امام حسين(ع) مربوط به اين فرزند عزيز است.

حرم مطهر امام حسين(ع)در گذر تاريخ

پس از حمله وهابيون به حرم حسيني(ع) ، اهميت تجديد بناي گنبد و صحن در دوره محمد شاه چندان بود كه حتي بعد از اين خرابي، در سال 1219-1217 همچنان او را به عنوان باني بناي جديد مي شناختند.
به گزارش شمسا ، در داخل حرم علاوه بر مزار عرفاني امام حسين(ع) ، مزار حضرت علي اكبر(ع) در پايين پاي امام حسين(ع) ، حضرت علي اصغر (ع) در آغوش امام (علت 6 گوشه شدن ضريح همين قرار گيري مزار علي اكبر(ع) در زير پاي امام مي باشد) ، شهداي كربلا در پايين پاي حضرت علي اكبر(ع) ، حبيب بن مظاهر در ضلع جنوبي حرم و مزار ابراهيم مجاب در شمال غربي حرم قرار دارند. ...
حرم مطهر امام حسين(ع) در بخش مركزي شهر كربلا و در موقعيت جغرافيايي 32 درجه و 37 دقيقه شمالي و 44 درجه و 1 دقيقه و 56 ثانيه شرقي قرار دارد ، مساحت حرم تقريبا 13000متر مربع و محيط آن 500 متر مي باشد .
حرم داراي 10 درب مي باشد كه اولين آنها كه جنوبي ترين آنها مي باشد باب القبله بوده و بقيه آنها به صورت پادساعتگرد به نام هاي باب الرجا، باب قاضي الحاجات، باب الشهداء ، باب الكرامه ، باب السلام، باب السدره، باب السلطاني، باب الراس الشريف و باب الزينبيه(س) مي باشد كه رو به تل زينبيه باز مي شود.
در داخل حرم علاوه بر مزار عرفاني امام حسين(ع) ، مزار حضرت علي اكبر(ع) در پايين پاي امام حسين(ع) ، حضرت علي اصغر (ع) در آغوش امام (علت 6 گوشه شدن ضريح همين قرار گيري مزار علي اكبر(ع) در زير پاي امام مي باشد) ، شهداي كربلا در پايين پاي حضرت علي اكبر(ع) ، حبيب بن مظاهر در ضلع جنوبي حرم و مزار ابراهيم مجاب در شمال غربي حرم قرار دارند.
در داخل حرم همچنين قبور عده اي از علما در نزديكي قبور شهدا و تعدادي از پادشاهان شيعه از جمله برخي پادشاهان قاجار و اميركبير، در رواق شمالي قرار دارند.
اولين بنا و نشانه هاي حرم امام حسين(ع) توسط بني اسد و سپس مختار ايجاد شد اگرچه بارها آثار حرم امام حسين(ع) توسط بني اميه و بني عباس و ساير حكومت هاي ضدشيعي از بين رفت.
در دوران متوكل عباسي ملعون بيشترين جسارات به حرم امام حسين(ع) صورت گرفت ، متوكل ضمن انهدام مرقد مطهر، با گذاشتن نگهبانان در راههاي ورودي دستور داد هر زائري را در مسير يافتند او را دستگير كرده يا وي را مي كشتند يا به شدت تنبيه مي كردند.
پادشاهان آل بويه را مي توان به عنوان اولين سازندگان اصلي حرم امام حسين(ع) و ائمه نام برد .
صفويان در سال 907 بر تخت سلطنت ايران نشستند و بهترين دوران آبادي عتبات، پس از روزگار آل بويه، در دوراني است كه صفويان قدرت را در اختيار داشتند ( از سال 907 تا 1135) صفويان هر از چندي كه بر عراق تسلط مي يافتند، تمامي تلاش خود را براي بازسازي و تعمير و گسترش عتبات به كار مي گرفتند. نام صفويان و بعدها قاجار در جاي جاي عمارات عتبات نشان از حضور جدي آنان در عتبات و حرم ائمه (ع) دارد.
در دوره شاه اسماعيل ، شاه طهماسب، شاه عباس اول و شاه صفي در دوره هاي كوتاهي كه عثماني ضعيف مي شد، عراق در اختيار دولت صفوي بود و هر بار، بر طبق اسناد و منابع موجود، مهمترين دغدغه آنان رسيدگي به امور حرمين امامان و فراهم كردن تسهيلات براي زايران بود.
در روزگار نادرشاه هم توجه ويژه اي به عتبات وجود داشت و گفته شده است كه همسر او گوهر شاه خانم - دختر شاه سلطان حسين - مبالغ هنگفتي ( 20 هزار نادري) براي تعمير و تزيين حرم حسيني ارسال نمود.
در دوره قاجار، همان احساس وجود داشت. روابط آنان با عثماني ها در اين دوره بهتر بود و آنان مي توانستند اقدامات بهتر و گسترده تري در مقايسه با زمان صفويان، انجام دهند.
در زمان حمله وهابي ها به كربلا به رهبري (( سعود بن عبدالعزيز)) در سال 1216 حرم صدماتي جدي ديد ، گنبد مطهر تخريب و بسياري از شيعيان توسط وهابيون به شهادت رسيدند، تمام اموال حرم به تاراج رفت و صدمات زيادي به شهر وارد شد ، در كوچه و بازار خون محبان حسين(ع) جاري گشت به گونه اي كه مردم اين واقعه را كربلاي دوم ناميدند.
پس از حمله وهابيون به حرم حسيني(ع) ، اهميت تجديد بناي گنبد و صحن در دوره محمد شاه چندان بود كه حتي بعد از اين خرابي، در سال 1217- 1219 همچنان او را به عنوان باني بناي جديد مي شناختند.
در دوره فتحعلي شاه، نه تنها سلطان قاجار بلكه برخي از درباريان از جمله زنان درباري مبالغ هنگفتي هزينه تزيين حرم حسيني كردند. همسر فتحعلي شاه در سال 1232 ايوان مقابل قبر را طلاكاري كرد. در سال 1337 همين زن، مناره هاي حرم حسيني را طلاكاري كرد.
در سال 1991 ميلادي ( 1370 ه.ش) حزب منحوس بعث به دستور صدام ملعون در جريان انقلاب شيعيان حملات وحشيانه اي به حرم شد، عده اي از شيعيان به شهادت رسيدند و بخشي از حرم و گنبد مطهر تخريب شد به طوري كه آثار برخي از گلوله ها و جنايت بعثيون هنوز بر روي ديوارهاي حرم قابل مشاهده است.
در حال حاضر حرم حسيني(ع) با تلاش شيعيان مخلص ايراني و عراقي و با همت ستاد بازسازي عتبات عاليات، در حال بازسازي و مسقف شدن مي باشد و از برنامه هاي آتي براي حرم طرح توسعه حرمين شريف است كه طبق چشم انداز توسعه به شعاع 500 متر از حرمين شريف امتداد خواهد داشت.
قابل ذكر است طلا كاري گنبدها و مناره ها بارها و بارها به فرمان شاهان ايراني و به هنر و توانايي هنرمندان ايراني شكل گرفت. اين تحول در نسبت هاي قابل مقايسه با حكمراني بقيه كشورهاي اسلامي آنقدر چشمگير بود كه به قطع مي توان تأثيرات شكل گرفته را بخشي از توسعه و هنرنمايي سبكهاي ايراني در دوره خود دانست.

اماکن متبرکه عراق- کربلا در یک نگاه

عراق یکی از باستانی ترین کشورهای جهان و دارای تمدن و فرهنگ پرباری است. در این دیار کهن بارگاه پرشوکت تعدادی از ائمه هدی (ع) قرار دارد.
کربلا
کربلا در ناحیه غربی رودخانه فرات قرار دارد و فاصله اش تا بغداد 105 کیلومتر است.
این سرزمین تا سال 61 هجری قمری بیابانی بیش نبوده است اما بعد از واقعه کربلا و پس از ساخت گنبد و بارگاه برای شهدا به یکی از شهرهای زیارتی عراق تبدیل شد.
در وجه تسمیه کربلا بعضی می گویند که کربلا از واژه "کوربابل" گرفته شده است که به معنای مجموعه روستاهای بابل قدیم است که نینوا، غاضریه و طف از جمله آنهاست و نام های دیگر کربلا هستند.
اماکن زیارتی و آثار دینی کربلا
مرقد امام حسین (ع)، مرقد حضرت ابوالفضل (ع)، مرقد حبیب ابن مظاهر، قتلگاه، خیمه گاه، بین الحرمین، مراقد شهدای کربلا، مرقد حضرت علی اکبر (ع)، مرقد حضرت علی اصغر (ع) و شهیدان بنی هاشم، مرقد حربن یزید ریاحی، مرقد عون بن عبدالله، مرقد طفلان مسلم و مرقد سیدابراهیم مجاب از جمله اماکن زیارتی و آثار دینی کربلاست.
امیرالمومنین (ع) و کربلا
در سال 36 هجری قمری که امام علی (ع) به سوی صفین حرکت می کرد به کربلا رسید و چون نام آن را دانست فرود آمد. هرئمه بن سلیم می گوید؛ در سفر شام همراه امیرالمومنین (ع) به سرزمین کربلا رسیدیم نماز به جماعت خوانده شد پس از نماز، امام (ع) مقداری از خاک کربلا را بویید و فرمود؛ آه ای زمین کربلا مردانی از تو روز محشر می آیند که بدون حسابرسی وارد بهشت می گردند.
امام حسین (ع) و کربلا
امام حسین (ع) در روز دوم محرم سال 61 هجری قمری همراه کاروانش به کربلا رسید و نام آن را پرسید و در جواب نام کربلا را شنید و فرمود؛ خدایا من از سختی ها و بلاهای این سرزمین به تو پناه می برم.
سرگذشت مرقد امام حسین (ع) در گذر تاریخ
بنای مرقد امام حسین (ع) تاریخی به درازای چهارده قرن دارد. در روز دوازدهم محرم سال 61 هجری قمری پیکر پاک سیدالشهدا (ع) و یارانش توسط قبیله بنی اسد با راهنمایی امام سجاد (ع) به خاک سپرده شد و در سال 65 هجری مختار بر قبر امام (ع) گنبدی از آجر و گچ  ساخت و دو در برای آن قرار داد. اما در سال 146 هجری قمری ابوجعفر منصور این بنای سرپوشیده را ویران کرد.
در سال 158 مهدی عباسی آن را از نو بنا کرد.
در سال 171 هارون الرشید بنای مزبور و گنبد را ویران و در سال 236 متوکل عباسی مرقد امام (ع) را به طور کامل ویران کرد.
در سال 367 عضدالدوله دیلمی گنبدی با رواق و ضریحی از عاج، برای مرقد ساخت.
در سال 397 عمران بن شاهین، مسجدی به نام خود متصل به رواق بنا کرد.
در سال 767 سلطان اویس جدایری گنبد داخلی را ساخت و صحنی بر گرد مضجع امام (ع) بنا کرد.
در سال 932 شاه اسماعیل صفوی دوم ضریح مشبک و زیبایی از نقره به مرقد امام (ع) هدیه کرد.
در سال 1155 نادر شاه افشار بناهای موجود را تزیین کرد و هدیه های گرانبهایی به گنجینه اهدا نمود.
در سال 1211 آقامحمدخان قاجار دستور داد گنبد را به طلا آراستند.
در سال 1216 وهابی ها به کربلا یورش آورده و ضریح و رواق را ویران کرده و اموال حرم را ربودند.
در سال 1250 فتحعلیشاه قاجار گنبد و بارگاه را نوسازی کرد و گنبد حرم حضرت ابوالفضل (ع) را نیز بر پا کرد.
در سال 1428 به منظور استفاده بیشتر از فضا محافظت زائران از سرما و گرما صحن شریف اباعبدالله (ع) با سبک جدید مسقف شد.
مراقد علما و بزرگان در کربلا
از دیرباز به سبب قداست کربلا، در داخل و خارج حرم سیدالشهدا (ع) ده ها تن از عالمان و روحانیان و سادات به خاک سپرده شدند که برخی از آنان عبارتند از:
سید رضی، میرزا محمد تقی شیرازی، میرزا تقی خان امیرکبیر، سید مرتضی علم الهدی و علامه وحید بهبهانی.